ARECA CATECHU
Areca catechu, atau pokok pinang, ialah sejenis palma tropika daripada keluarga Arecaceae. Pokok ini mempunyai satu batang utama yang tegak, langsing dan tinggi. Dalam keadaan yang sesuai, pokok pinang boleh mencapai ketinggian kira-kira 20 meter atau lebih.
Batangnya sempit dan mempunyai kesan parut daun yang kelihatan seperti gelang pada permukaan batang. Pada bahagian atas batang, terdapat bahagian hijau licin yang terbentuk daripada pangkal pelepah daun. Daunnya besar, berwarna hijau berkilat dan tersusun di bahagian atas batang.
Daun pokok pinang berbentuk menyirip, iaitu mempunyai banyak anak daun yang tersusun di kiri dan kanan tangkai utama daun. Anak daunnya panjang, sempit dan biasanya melengkung sedikit. Buahnya berbentuk bujur hingga hampir seperti telur. Buah muda berwarna hijau dan akan berubah menjadi kuning jingga, oren atau merah apabila matang. Setiap buah biasanya mengandungi satu biji keras yang dikenali sebagai pinang atau buah pinang.
Istilah “betel nut” dalam bahasa Inggeris boleh mengelirukan. “Betel” sebenarnya merujuk kepada daun sirih daripada tumbuhan Piper betle. Pinang pula ialah biji daripada pokok Areca catechu. Dalam amalan tradisional, hirisan buah pinang sering dikunyah bersama daun sirih dan kapur sirih.
Taksonomi
• Alam: Plantae
• Klad: Angiosperma
• Klad: Monokot
• Klad: Commelinid
• Order: Arecales
• Keluarga: Arecaceae
• Genus: Areca
• Spesies: Areca catechu L.
Nama Biasa / Tempatan
• Bahasa Inggeris: Betel Nut Palm / Areca Nut Palm / Betel Palm
• Bahasa Melayu: Pinang / Pokok Pinang
• Bahasa Indonesia: Pinang
• Hindi / Urdu: Supari
• Bahasa Cina: 槟榔 / 檳榔
• Bahasa Arab / Unani: Faufal / Fofal / فوفل
• Bahasa Tagalog: Bunga
Habitat dan Taburan
Areca catechu tumbuh dengan baik di kawasan tropika yang panas dan lembap, terutama di kawasan yang menerima hujan yang mencukupi. Spesies ini berasal dari Filipina dan kini banyak ditanam di kawasan tropika Asia, termasuk Asia Tenggara, Asia Selatan dan rantau Pasifik.
Pokok pinang sesuai hidup di tanah yang subur, lembap, bersaliran baik dan menerima cahaya matahari yang mencukupi. Ia sering ditanam di kawasan kampung, kebun, taman dan kawasan landskap.
Kegunaan
1. Kegunaan Budaya
Buah pinang secara tradisional dikunyah bersama daun sirih dan kapur sirih. Amalan ini dikenali sebagai sirih pinang dan mempunyai kepentingan budaya dalam beberapa masyarakat Asia, termasuk masyarakat Melayu.
Dalam konteks Brunei Darussalam, sirih pinang mempunyai kaitan dengan adat, kesantunan dan budaya menerima tetamu. Kelengkapan sirih pinang juga dikaitkan dengan bekas tradisional seperti tipa atau celapa, yang digunakan untuk menyimpan bahan-bahan sirih pinang dan peralatan berkaitan.
Antara bahan yang lazim dikaitkan dengan kelengkapan sirih pinang termasuk daun sirih, buah pinang, kapur sirih dan gambir. Peralatan seperti kalakati pula digunakan untuk mengacip atau memotong buah pinang. Oleh itu, pokok pinang bukan sahaja bernilai sebagai tumbuhan, tetapi juga mempunyai hubungan dengan warisan budaya Brunei.
Walau bagaimanapun, amalan mengunyah sirih pinang perlu diterangkan dengan berhati-hati kerana buah pinang dikaitkan dengan risiko kesihatan mulut.
2. Serat dan Bahan
Sabut buah pinang boleh digunakan sebagai sumber serat untuk menghasilkan bahan seperti papan, kusyen atau bahan bukan tenunan.
Batang pokok pinang pula boleh digunakan sebagai bahan binaan ringan atau bahan kegunaan tradisional di kawasan kampung.
3. Pewarna dan Tanin
Biji pinang mengandungi tanin, iaitu sebatian yang memberikan rasa kelat. Secara tradisional, tanin daripada pinang pernah digunakan dalam proses pewarnaan dan penyamakan kulit.